Automobilwerk Eisenach
z 1930 roku
z 1936 roku
EMW R 35
Automobilwerk Eisenach (AWE) – fabryka samochodów osobowych w Eisenach w Niemczech.
Historia fabryki
Fahrzeugfabrik Eisenach
Historia fabryki zaczyna się 3 grudnia 1896, kiedy to Heinrich Ehrhardt założył Fahrzeugfabrik Eisenach (FFE) w Eisenach. Początkowo zakład zajmował się produkcją rowerów i broni. Dwa lata później fabryka rozpoczęła produkcję samochodu Wartburg na licencji francuskiego Decauville. Przedsiębiorstwo było trzecią co do wielkości fabryką samochodów w Niemczech, po Daimler Motoren Gesellschaft i Benz & Cie.. Syn Heinricha Ehrhardta - Gustav rozwinął fabrykę, która pod koniec XIX wieku zatrudniała już 1300 pracowników.
Era Dixi
W 1903 rodzina Ehrhardtów wycofała się z prowadzenia przedsiębiorstwa z powodu problemów i wygaśnięcia licencji Decauville'a. Rok później fabryka zaczęła wytwarzać samochody pod nową nazwą Dixi. Głównym inżynierem został Willi Seck. Topowy model U 35 z 65-konnym silnikiem produkowano od 1907, wkrótce przeszedł modernizację w wyniku której znacznie poprawiono jego osiągi (prędkość maksymalna 85 km/h).
Podczas I wojny światowej fabryka produkowała ciężarówki i broń. W czasie wojny zniszczono wyposażenie zakładu. W 1919 produkcję samochodów wznowiono. Trudności finansowe zmusiły wytwórnię do mariażu z Gothaer Waggonfabrik AG. Spadek koniunktury spowodował zmianę profilu produkcji. Nastawiono się na wytwarzanie małych samochodów.
W 1927 rozpoczęto produkcję modelu DA-1 3/15, na licencji brytyjskiego Austin 7.
Era BMW
W listopadzie 1928 zakład i prawa do marki Dixi wykupiło BMW. Fahrzeugfabrik Eisenach stała się kolebką osobowych samochodów BMW. Po zakończeniu produkcji BMW Dixi, nazwa Dixi wkrótce zniknęła z samochodów z Eisenach, a samą fabrykę przemianowano na BMW-Werk Eisenach. Niebawem rozpoczęto produkcję zmodernizowanej wersji samochodu BMW Dixi o nazwie
BMW 3/15. Do 1931 wyprodukowano 25 000 egzemplarzy tego samochodu w wersjach od DA 1 do DA 4 (DA - niem. Deutsche Ausführung - produkcja niemiecka).
Rok później rozpoczęto produkcję nowego modelu BMW 3/20 AM-1 z niezależnym zawieszeniem wszystkich kół i silnikiem o pojemności skokowej 788 cm³.
W 1933 BMW rozpoczęło w Eisenach produkcję automobili z 6-cylindrowymi silnikami. Pierwszym z nich był model 303, a następnie 315, 319, 327 oraz eleganckie sportowe coupé BMW 328. Łącznie wytworzono 62864 egzemplarzy nowej serii modeli.
W 1942 z powodu wybuchu II wojny światowej wstrzymano seryjną produkcję samochodów. Fabryka BMW w Eisenbach rozpoczęła produkcję motocykli dla Wehrmachtu i silników samolotowych dla Luftwaffe. W wyniku działań wojennych fabryka została zniszczona w blisko 60 procentach.
Lata powojenne: Eisenacher Motorenwerk
Po II wojnie światowej Turyngia znalazła się na terenie sowieckiej strefy okupacyjnej. Znacjonalizowana fabryka dostała się pod zarząd Radzieckiej Administracji Wojskowej w Niemczech (niem Sowjetische Militäradministration in Deutschland). Zmieniono także jej nazwę na Sowjetische AG Maschinenbau Awtowelo, Werk BMW Eisenach.
Produkcję samochodów wznowiono w 1945. Były to zmodyfikowane przedwojenne BMW 340, 321, 326. Wkrótce zmieniono oznaczenie samochodów opuszczających fabrykę, odtąd nosiły one nazwę EMW (Eisenacher Motorenwerk dla odróżnienia od BMW - Bayerische Motoren Werke). Powstawały kolejne modele BMW / EMW 327-1, 327-2, 327-3 i BMW / EMW 340, 340-1, 340-2. Tak długo jak fabryką zarządzali sowieci BMW nie mogło dochodzić swoich praw co do marki i znaku handlowego.
W 1952 Związek Radziecki przekazał fabrykę władzom powstałej trzy lata wcześniej Niemieckiej Republice Demokratycznej. W imieniu państwa zarząd nad przedsiębiorstwem objęło Ludowe Stowarzyszenie Przemysłowe Zakładów Samochodowych, czyli Industrieverband Fahrzeugbau (w skrócie IFA). BMW zażądało zmiany loga EMW, które niczym nie odbiegało od znaku przedsiębiorstwa z Monachium. Ostatecznie fabryka w Eisenach musiała zmienić swój znak handlowy (charakterystyczną dla BMW niebiesko-białą szachownicę wewnątrz okręgu zastąpiono biało-czerwoną), zdecydowano także o zmianie nazwy zakładu na Eisenacher Motorenwerk (EMW). W 1953 EMW wystawiała nawet swój zespół w Formule 1 - pierwszym kierowcą był Niemiec - Edgar Barth.
VEB Automobilwerk Eisenach
W rok później ostatecznie zmieniono nazwę fabryki na VEB Automobilwerk Eisenach w skrócie AWE. Początkowo wytwarzano stare modele DKW z trzycylindrowymi dwusuwowymi silnikami - IFA F9. Równolegle, aż do roku 1955, produkowano przedwojenne modele BMW.
W 1956 pojawiła się pierwsza seria nowych Wartburgów. Początkowo był to typ 311, potem dołączył do niego model 312. Konstrukcja i dwusuwowe silniki obu pojazdów bazowały na modelu IFA F9. Kolejny model Wartburga 353 był już o wiele nowocześniejszy. Planowano nawet produkcje 4-suwowych silników, jednak zgodnie z wolą państwowych prominentów musiano zrezygnować z tego zamiaru. Ostatecznie dopiero w 1988 rozpoczęto w Wartburgach montaż czterosuwowych jednostek napędowych (Wartburg 1.3). Produkcję Wartburgów zakończono trzy lata później.
Dodatkowo AWE zajmowała się także produkcją motocykli. Produkowano model ze sztywną ramą EMW R 35, zastąpiony R35/2 z amortyzowanym widelcem przednim, ostatecznie zastąpiony R35/3 z resorowanym także zawieszeniem tylnym.
Losy fabryki po zjednoczeniu Niemiec
Zjednoczenie Niemiec oznaczało upadek socjalistycznego molocha jakim była fabryka w Eisenach.
Automobilwerk Eisenach, która nie mogła dostosować się do nowoczesnych metod produkcji, w 1991 została przejęta i zamknięta przez Treuhandanstalt (zakład prawa publicznego odpowiedzialny za restrukturyzację przedsiębiorstw byłej NRD). Wielu pracowników znalazło zatrudnienie w nowo powstałej w Eisenach filii koncernu Opla.
W części dawnej fabryki AWE stworzono muzeum motoryzacji Automobilbaumuseum Eisenach.
Produkcja samochodów fabryki w Eisenach w latach 1898-1991
{ class="wikitable" width=80% align="center"!Okres
produkcji
!Model
!Ilość egzemplarzy
width="90" 1898-1903
width="400"Wartburg
width="55" align="right"ok. 250
1904-1927
Dixi - samochody osobowe
align="right"6.090
1907-1927
Dixi - samochody ciężarowe
align="right"2.622
1907-1928
Dixi - model DA 1
align="right"9.308
1929-1942
BMW DA 2, DA 3, DA 4,
BMW 303, 309, 315, 319, 319/1, 329, 320, 321, 325, 326, 327, 328, 335
align="right"78.768
1945-1950
BMW 321
align="right"8.996
1946-1947
BMW 326
align="right"16
1952-1955
BMW / EMW 327-1, 327-2, 327-3
align="right"505
1949-1955
BMW / EMW 340, 340-1, 340-2
align="right"21.083
1952
IFA EMW 325-3
align="right"166
1953-1956
EMW-IFA F9
align="right"38.782
1955-1965
Wartburg 311/312
align="right"258.928
1957-1960
Wartburg-Sport 313-1
align="right"469
1965-1966
Wartburg 312-1
align="right"33.759
1966-1975
Wartburg 353
align="right"356.330
1975-1988
Wartburg 353 W
align="right"868.860
1988-1991
Wartburg 1.3
align="right"152.775
!RAZEM:
!align="right"1.837.708
}
Produkcja motocykli fabryki w Eisenach w latach 1930-1955
{ class="wikitable" width=80% align="center"!Okres
produkcji
!Model
!Ilość egzemplarzy
1937-1940
BMW/EMW R 35
align="right"
width="90" 1941-1944
width="400"BMW R 75
width="55" align="right"18.440
1945-1955
BMW/EMW R 35
align="right"100.000
!RAZEM:
!align="right"
}