Czechosłowacja
{ cellSpacing="0" cellPadding="1" class="infobox"
align=center colSpan=2 <big>Československo</big>
<small>I ČSR – II ČSR – III ČSR – ČSR – ČSSR – ČSFR</small>
align="center" <small>
flaga do roku 1920</small>
align="center"
<small>flaga od roku 1920</small>
align="center" colSpan=2
<small>herb wielki</small>
align="center" <small>
herb średni</small>
align="center" <small>
herb</small>
align="center" <small>
herb ČSSR (1961–1989)</small>
align="center" <small>
herb ČSFR (od 1990)</small>
align="center" colSpan="2" Mapy
align="center" colSpan="2"
align="center" colSpan="2"
Tomáš Masaryk i Václav Havel,
pierwszy i ostatni prezydent Czechosłowacji.
}
Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1938 i 1945-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1949-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.
Oficjalne nazwy
- 1918-1938: '''Pierwsza''' Republika Czecho-Słowacka, Republika Czechosłowacka (Česko-slovenská republika, Československá republika – ČSR)
- 1938-1939: '''Druga''' Republika Czecho-Słowacka (Česko-slovenská republika – ČSR),
- 1945-1948: '''Trzecia''' Republika Czechosłowacka (Československá republika – ČSR)
- 1948-1960: Republika Czechosłowacka (Československá republika)
- 1960-1990: Czechosłowacka Republika Socjalistyczna (Československá socialistická republika – ČSSR)
- 1990-1992: Czechosłowacka Republika Federalna, Czeska i Słowacka Republika Federalna (cz. Československá federativní republika, Česká a Slovenská Federativní Republika, słow. Česko-slovenská federatívna republika, Česká a Slovenská Federatívna Republika – ČSFR).
Historia
Czechosłowacja powstała jako owoc koncepcji czechosłowakizmu, dla Słowaków stanowiącej obronę przed postępującą madziaryzacją ze strony Węgier. Słowacy zdecydowali się na związanie w organizmie państwowym z dużo bliższym kulturowo narodem czeskim. W roku 1918, pod koniec I wojny światowej po rozpadzie Austro-Węgier z części ziem monarchii dualistycznej: Bohemii, Moraw, czeskiej części Śląska, Górnych Węgier (obecnej Słowacji) i Rusi Zakarpackiej wykrojono granice nowego państwa. Pierwszym prezydentem kraju został filozof Tomáš Masaryk. Pozostałymi ojcami niepodległej Czechosłowacji byli: Czech Edvard Beneš i Słowak Milan Rastislav Štefánik.
Narodowości Czechosłowacji w 1921 r.<ref>Škorpila F. B.; Zeměpisný atlas pro měšťanské školy; Státní Nakladatelství; second edition; 1930; Czechoslovakia (Atlas Geograficzny dla szkół podstawowych z 1930 r.)</ref>
! Narodowość !! Populacja !! %
width=50% Czesi i Słowacy width=25% align=right 8 759 701 width=25% align=right 64,37
Niemcy align=right 3 123 305 align=right 22,95
Węgrzy align=right 744 621 align=right 5,47
Rusini align=right 461 449 align=right 3,39
Żydzi align=right 180 534 align=right 1,33
Polacy align=right 75 852 align=right 0,56
inni align=right 23 139 align=right 0,17
obcokrajowcy align=right 238 784 align=right 1,75
align=left Razem align=right 13 607 385 align=right 100
}
Narodowości Czechosłowacji w 1921 wg Encyklopedii Wojskowej z 1932 roku<ref>Na podstawie "Encyklopedii Wojskowej" z 1932 roku</ref>
! Narodowość!! Populacja w mln !! %
Czesi 6,335 47
Słowacy 1,702 12,5
Niemcy 3,747 27,4
Węgrzy 1,071 7,9
Rusini 0,432 3,2
Polacy 0,166 1,2
inni 0,142 0,8
Suma 13,595816 100
}
Jednak już po dwudziestu latach naruszono integralność terytorialną Czechosłowacji – na skutek Układu Monachijskiego Wielka Brytania i Francja oddały 29 września 1938 Hitlerowi Kraj Sudecki. W następnych miesiącach Polska zajęła Zaolzie, a Węgry południową Słowację i Ruś Zakarpacką. Wówczas to powołano do życia Drugą Republikę, która nie przetrwała jednak nawet pół roku – 16 marca 1939 III Rzesza przekształciła Bohemię i Morawy w Protektorat Czech i Moraw, na terenie Słowacji niepodległość proklamowała prohitlerowska Pierwsza Republika Słowacka, a na Zakarpaciu powstała efemeryczna Karpato-Ukraina.
Po II wojnie światowej powrócono do formy jednego czesko-słowackiego państwa. W 1948 władzę ostatecznie przejęli komuniści. Rezygnacja ze stanowiska dotychczasowego prezydenta Beneša symbolicznie zakończyła krótki okres III republiki. W 1960 roku czechosłowackie władze oktrojowały nową konstytucję, która oficjalnie przekształcała Republikę Czechosłowacką w kraj komunistyczny, dodając do nazwy państwa człon Socjalistyczna. Okres stalinowski zakończył się w Czechosłowacji dopiero w roku 1960, rozpoczynając delikatną odwilż, którą zakończyła Praska wiosna. Reformy tego okresu spowodowały interwencję wojsk Układu Warszawskiego w roku 1968 i przywrócenie władzy tzw. twardogłowych. Jedyną niewycofaną reformą okresu praskiej wiosny było wprowadzenie reformy administracyjnej, która dzieliła kraj na dwie republiki – Czeską i Słowacką Republikę Socjalistyczną.
Pod koniec lat siedemdziesiątych powstała w Czechosłowacji organizacja opozycyjna Karta 77, do której należeli między innymi Václav Havel, Pavel Kohout, Jiří Dienstbier i ks. Václav Malý.
Ugrupowanie to przyczyniło się w dużej mierze do obalenia władzy komunistycznej w Czechosłowacji w roku 1989. Wtedy to usunięto ze stanowiska prezydenta Gustáva Husáka, który sprawował władzę od 1975, a na jego miejsce powołano członka Karty – pisarza Václava Havla. W okresie jego rządów kraj przekształcono w republikę federalną, a ostatecznie zatwierdzono rozpad Czechosłowacji i powołano do życia z dniem 1 stycznia 1993 dwa oddzielne państwa – Czechy i Słowację.
Zobacz też