Monachium

Monachium (niem. München, ; baw. Minga) – miasto na prawach powiatu w południowych Niemczech. Stolica Bawarii i rejencji Górna Bawaria. Siedziba Stowarzyszenia Krajowego (Landesverbände) Technisches Hilfswerk<ref>THW – Dienststellen</ref>

Monachium położone jest na Wyżynie Bawarskiej, nad rzeką Izarą. Jest siedzibą Federalnego Trybunału Finansowego oraz centrali prestiżowego Towarzystwa Maxa Plancka prowadzącego działalność badawczo-rozwojową w Niemczech i innych krajach Europy. Miasto jest ponadto głównym ośrodkiem gospodarczym i kulturalno-naukowym południowej części kraju.

Historia

W 1158 Henryk Lew, książę Bawarii dokonał lokacji miasta, nadając jednocześnie benedyktynom przywilej organizowania targów. Miasto powstało przy zamku i klasztorze stąd nazwa bei den Mönchen – przy mnichach. Dogodna lokalizacja na szlaku handlu solą, most na Izarze zadecydowały o szybkim rozwoju miasta. Od połowy XIII wieku Monachium stało się siedzibą rodu von Wittelsbach, którzy w 1255 przenieśli tu swoją rezydencję książęcą i władali miastem przez następne stulecia.
W okresie wojny trzydziestoletniej, w 1643 zajęte przez Szwedów pod wodzą Gustawa Adolfa. Od czasów napoleońskich miasto zostało stolicą królestwa Bawarii.
W XIX wieku rozpoczął się okres przyspieszonego rozwoju miasta. Monachium stało się jednym z najważniejszych ośrodków kultury europejskiej, tworzył tu m.in. kompozytor Richard Wagner. W 1919 powstała w Monachium Bawarska Republika Rad.

W okresie Republiki Weimarskiej ośrodek ruchu nazistowskiego (pucz monachijski). Miejsce zawarcia w 1938 układu pomiędzy Niemcami, Włochami, Francją i Wielką Brytanią (konferencja monachijska). Miasto zostało poważnie zniszczone w czasie II wojny światowej.

Architektura

Położony na Starym Mieście Marienplatz wyznacza centrum Monachium. Wokół placu rozciąga się strefa ruchu pieszego obejmująca powierzchnię 1 km².

Trzy dawne bramy miejskie: Isartor, Sendlinger Tor i Karlstor, będące pozostałością po średniowiecznych fortyfikacjach miejskich.
Katedra Najświętszej Marii Panny (niem. Frauenkirche) pochodząca z XV wieku. Jest najbardziej znaną świątynią w Monachium. Wybudowana z cegły, posiada dwie wieże zwieńczone miedzianymi kopułami, które górują nad miastem.
Kościół św. Piotra (niem. Peterskirche) położony w pobliżu Marienplatz, gotycki, jest najstarszym kościołem w Monachium, jego historia sięga połowy XII w.
Kościół Ducha Świętego (niem. Heiliggeistkirche), pierwotnie gotycki, przebudowany w stylu barokowym (1724–1730).
Kościół św. Michała (niem. Michaelskirche), późnorenesansowy.
Kościół św. Jana Nepomucena (niem. Asamkirche, 1733–1738), dzieło braci Asamów.
Kościół Teatynów (niem. Theatinerkirche), barokowy z XVII wieku.
Kościół Świętej Trójcy (niem. Dreifaltigkeitskirche), barokowy, z początków XVIII w.
Bürgersaal – dwukondygnacyjny, barokowy kościół z początków XVIII w., z wnętrzem w stylu rokokowym.
Kościół św. Ludwika z I połowy XIX w.
Alter Hof, dawna rezydencja cesarska Ludwika IV Bawarskiego pochodząca z XIII wieku znajdująca się w centrum od Monachium; zrekonstruowana w 1950 r., po zniszczeniach z II wojny światowej.
Rezydencja (niem. Residenz) to położony na północnych obrzeżach Starego Miasta pałac wybudowany dla Wittelsbachów w stylu manierystycznym w latach 1570–1620. Wielokrotnie przebudowywany, zwłaszcza na pocz. XIX w., kiedy rozbudowano go o, reprezentujące styl arkadowy, Königsbau i kościół Wszystkich Świętych. Zniszczona w czasie II wojny światowej, odbudowana w latach 60. służy obecnie jako muzeum.
Nowy Ratusz (niem. Neues Rathaus) to bogato zdobiona budowla pochodząca z końca XIX wieku w stylu neogotyckim znajdująca się na Marienplatz. Monumentalny budynek o prawie 100 metrowej fasadzie, posiada powierzchnię 7115 m². Na prawo od dziedzińca ratuszowego stoi gotycka wieża Starego Ratusza (Altes Rathaus) będąca rekonstrukcją XV-wiecznej budowli, która spłonęła od uderzenia pioruna. Obecnie mieści się tu Muzeum Zabawek (niem. Spielzeugmuseum).
Feldherrnhalle – pomnik bohaterów Bawarii.
Stara Pinakoteka (niem. Alte Pinakothek) to muzeum w którym znajdują się zbiory malarstwa pochodzące od XIV–XVIII wieku. Mieści się w neorenesansowym budynku zaprojektowanym przez Lea von Klenze.
Nowa Pinakoteka, kolekcja sztuki europejskiej od czasów klasycyzmu do art nouveau.
Gliptoteka – muzeum sztuki starożytnej.
Pałac Nymphenburg – barokowa budowla pochodząca XVII w., zbudowana pierwotnie w stylu włoskiego dworku wiejskiego przez Agostina Barelli. W swej historii pałac był wielokrotnie rozbudowywany i przekształcany.
Budynek Maximilianeum pochodzący z 1876 roku, wybudowany jest w stylu neogotyckim. Budowla mieści się w monachijskiej dzielnicy Haidhausen, obecnie jest siedzibą bawarskiego parlamentu.

Parki

Monachium posiada wiele całorocznie pielęgnowanych parków i terenów zielonych. Dużą część pielęgnowanej zieleni miejskiej stanowią tzw. pasy zieleni (Grünstreifen). Są to najczęściej obszary usytuowane między osiedlami lub na tyłach ciągów kamienic, pielęgnowane przez gospodarkę komunalną miasta z taką samą starannością jak parki miejskie. Rozpiętość pasów zieleni osiąga nierzadko kilkaset metrów do kilometra.

Ogród Angielski

W samym sercu miasta znajduje się założony w 1788 roku na obszarze wcześniejszego prywatnego lasu Ogród Angielski (niem. Englischer Garten), obejmujący powierzchnię 4,17 km². Jest on największym śródmiejskim parkiem w Europie i jednym z największych parków miejskich na świecie. Położony jest wzdłuż przecinającej miasto rzeki Izary, w większości po jej lewobrzeżnej stronie. Park jest podzielony na część południową mającą charakter prototypowego parku miejskiego i część północną przypominającą zadbany park leśny. Obie części przecina trasa samochodowa szybkiego ruchu, niekolidująca z drogami łączącymi obie części parku. W części południowej znajduje się jeden z największych w Monachium ogrodów piwnych (Biergarten) wokół Chińskiej wieży, jak i sztucznie nasypane wzniesienie z klasycystyczną kopułą na greckich kolumnach, będące popularnym punktem widokowym na centrum miasta i południową część parku. W parku znajduje się również słynna na cały świat plaża naturystów, jedyna taka na świecie w centrum wielkiego miasta. W pobliżu parku, po jego zachodniej stronie, znajduje się większość instytutów Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana, w tym budynek główny, przez co park jest licznie odwiedzany przez studentów i ogólnie młodych ludzi. Park jest udostępniony bez ograniczeń rowerzystom. Latem młodzi ludzie grają muzykę na żywo.

Edukacja

Monachium jest największym i najbardziej znaczącym ośrodkiem naukowym południowych Niemiec. Znajdują się tu liczne szkoły wyższe, m.in.:

Uniwersytet sięgający tradycjami do 1472 roku (Uniwersytet Ludwiga Maximiliana w Monachium) (Ludwig-Maximilians Universität – LMU)
Uniwersytet Techniczny (Technische Universität München – TUM) powołany w 1868 roku jako politechnika, w 1930 wchłonął wyższą szkołę rolniczą. Obecna nazwa obowiązuje od roku 1970
Wolny Uniwersytet Ukraiński powstały w 1921 r. (w Monachium od 1945)
Wyższa Szkoła Zawodowa (Fachhochschule München – FH) istniejąca od 1971 roku
Uniwersytet Bundeswehry w Monachium (Universität der Bundeswehr München) powstały w 1972 roku
Wyższa Szkoła Muzyczna (Musikhochschule München – MH)

LMU, TUM, FH i MH posiadają wspólną organizację (Studentenwerk München) zarządzającą wszystkimi państwowymi akademikami studenckimi miasta Monachium. Studentenwerk dysponuje obecnie (2008) 10 000 miejsc w akademikach, z czego 99% to miejsca w jednoosobowych pokojach lub jednoosobowych apartamentach.

Gospodarka

Monachium jest wielkim ośrodkiem gospodarczym i finansowym z siedzibami banków, firm ubezpieczeniowych (m.in. największego w świecie towarzystwa reasekuracyjnego Munich Re), instytucji handlowych.
Silnie rozwinięty przemysł elektrotechniczny (m.in. zakłady Siemens), środków transportu (produkcja samochodów BMW), maszynowy i włókienniczy. Znajdują się tu zakłady przemysłu chemicznego, elektronicznego, poligraficznego, a także precyzyjnego (zakłady optyczne) i spożywczego (browarnictwo). Jest też dużym ośrodkiem handlu i siedzibą znanych koncernów przemysłowych. Rozwinięte jest tu też rzemiosło artystyczne (m.in. wyroby z porcelany).

Transport

Aglomeracja Monachijska licząca 2,6 milionów mieszkańców, posiada dobrze rozbudowaną infrastrukturę transportową. Transport miejski obsługiwany jest przez sześć linii metra oraz S-Bahn, kolej regionalną i liczne linie tramwajowe. System dodatkowo uzupełniony jest przez linie autobusowe docierające na tereny pozbawione komunikacji szynowej.
Dworzec główny München Hauptbahnhof umiejscowiony jest w ścisłym centrum miasta.
Od 28 maja 2006 Monachium połączone jest trasą szybkiej kolei ICE prowadzącą do Norymbergi przez Ingolstadt. Pociągi na tej trasie mogą rozwijać prędkość 300 km/h.
Port lotniczy w Monachium usytuowany jest w odległości około 30 km na północny wschód. Jest to jedno z najbardziej ruchliwych lotnisk w Niemczech. W 2006 lotnisko obsłużyło 34 miliony pasażerów. Podróż koleją z dworca głównego na lotnisko trwa 40–45 minut.

Stacje kolejowe

München Hauptbahnhof, München-Giesing, München Harras, München-Laim, München-Langwied, München Leienfelsstraße, München Donnersbergerbrücke, München Hackerbrücke, München Isartor, München Karlsplatz, München Marienplatz, München Westkreuz

Podział administracyjny

Nowy podział na dzielnice, który wszedł w życie w roku 1992, zmniejszył liczbę dzielnic w Monachium z 41 do 25. Są to (w porządku alfabetycznym):

{ border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 0; noborder; border-collapse: collapse; width: 100%; background-color: #ffffff;"
---- valign="top"
width="33%"

Allach-Untermenzing (23)
Altstadt-Lehel (1)
Aubing-Lochhausen-Langwied (22)
Au-Haidhausen (5)
Berg am Laim (14)
Bogenhausen (13)
Feldmoching-Hasenbergl (24)
Hadern (20)
Laim (25)
Ludwigsvorstadt-Isarvorstadt (2)
Maxvorstadt (3)
Milbertshofen-Am Hart (11)
Moosach (10)

width="33%"

Neuhausen-Nymphenburg (9)
Obergiesing (17)
Pasing-Obermenzing (21)
Ramersdorf-Perlach (16)
Schwabing-Freimann (12)
Schwabing-West (4)
Schwanthalerhöhe (8)
Sendling (6)
Sendling-Westpark (7)
Thalkirchen-Obersendling- Forstenried-Fürstenried-Solln (19)
Trudering-Riem (15)
Untergiesing-Harlaching (18)

width="33%"
}

Galeria zdjęć

<gallery>
Plik:Theatiner Kirche Muenchen.jpgKościół Teatynów
Plik:Stachus Karlstor Muenchen.jpgKarlstor
Plik:Image-Schloss Nymphenburg Munich CC edit.jpgPałac Nymphenburg
Plik:St. Johann Nepomuk - Inside (München).jpgWnętrze kościoła Św. Jana Nepomucena
Plik:2297 - München - St Peterskirche and Heiliggeistkirche viewed from Frauenkirche.JPGKościół Świętego Piotra, w głębi kościół Ducha Świętego i wieża Starego Ratusza
Plik:Muenchen-Marienplatz-bjs-2.jpgMarienplatz
Plik:Michaelskirche Muenchen-full.jpgKościół Św. Michała
Plik:Munich skyline.jpgWidok z wieży kościoła Św. Piotra
Plik:Allianzarenacombo.jpgStadion Allianz Arena w Monachium
Plik:2529a - München - Olympiaturm from Olympiastadion - Genesis.JPGOlympiaturm
</gallery>