Poczdam


Poczdam (niem. Potsdam, dolnołuż. Podstupim, pol. hist. Postąpin<ref>S. Kozierowski, 1934. Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej. Poznań: Nauka i Praca Mapa.</ref>) – miasto we wschodnich Niemczech, położone nad Hawelą. Stolica i największe miasto kraju związkowego Brandenburgia, wchodzące w skład obszaru metropolitalnego Berlin-Brandenburg.

Miasto znane jest głównie ze swoich bardzo cennych zespołów zabytkowych, głównie z zespołu parkowo-pałacowego Sanssouci, wybudowanego w XVIII wieku przez Fryderyka II Wielkiego, który od 1990 r. znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO<ref>Lista niemieckich obiektów na liście UNESCO.</ref>.

Od połowy XIX wieku Poczdam rozwijał się jako centrum kulturalno-naukowe. Obecnie miasto jest jednym ze znaczących ośrodków akademickich we wschodnich Niemczech. Działają tu 3 wyższe uczelnie publiczne oraz ponad 30 instytutów badawczych. Około 15% mieszkańców stanowią studenci – m.in. Uniwersytetu w Poczdamie. W mieście znajduje się najstarsze na świecie studio filmowe Babelsberg, będące siedzibą wytwórni filmowej Universum Film AG<ref>Oficjalna strona studia Babelsberg (po niemiecku).</ref>.

Geografia

Położenie geograficzne

Poczdam leży na południowy zachód od Berlina, z którym graniczy, znajdując się w środkowym biegu rzeki Haweli. W środowisko naturalnym miasta dominują lasy oraz jeziora, z których największymi są: Templiner oraz Schwielow. Charakterystycznym widokiem są szerokie równiny i wzgórza morenowe. Najwyższym wzniesieniem w Poczdamie jest Kleiner Ravensberg, liczący 114,2 m n.p.m. Z kolei najniższy punkt miasta znajduje się w jego centrum nad brzegiem Haweli i liczy 29 m n.p.m. 75% powierzchni miasta stanowi zieleń, w tym lasy i parki, z kolei grunty rolne stanowią 25%.<ref>Zahlen und Fakten in Potsdsm (po niemiecku).</ref>

Sąsiednie gminy

Poczdam graniczy z następującymi gminami licząc od północy: Berlinem, Stahnsdorfem, Nuthetalem, Michendorfem, Schwielowsee, Werder (Havel) (wszystkie należą do powiatu Potsdam-Mittelmark), Chyżynem, Wustermarkiem i Dallgow-Döberitzem (wszystkie pozostałe z Powiatu Havelland).

Dzielnice i osiedla miasta

Do najstarszych dzielnic będących w granicach miasta przed 1945 r. należą: śródmieście (Innenstadt lub Altstadt), przedmieścia: zachodnie i północne (Westliche und Nördliche Vorstadt), Poczdam Północny (Potsdam-Nord) i Południowy (Potsdam-Süd), Babelsberg, Drewitz, Stern oraz Kirchsteigfeld<ref>Podział miasta na dzielnice na oficjalnej stronie Poczdamu.</ref>. Po 1990 r. miało miejsce rozszerzenie granic administracyjnych Poczdamu poprzez przyłączenie sąsiednich miejscowości, położony na zachodzie i północy: Eiche, Fahrland, Golm, Groß-Glienicke, Grube, Marquardt, Neu Fahrland, Satzkorn i jako ostatnie w 2003 r. – Uetz-Paaren.
{ class="prettytable"
class="hintergrundfarbe6"
! align="left" width="25%" Osiedla na północy
! align="left" width="25%" Osiedla na południu
! align="left" width="25%" Dzielnice

valign="top"
valign="top"
valign="top"

}

Klimat


Poczdam leży w strefie klimatu umiarkowanego, w którym swoje wpływy zaznaczają klimat atlantycki oraz umiarkowany. Takie ekstremalne zjawiska pogodowe jak: huragany, śnieżyce i gradobicie występują tu niezwykle rzadko.

Amplituda rocznych temperatur jest podobna do średniej krajowej. Sezonowe wahania temperatury są mniejsze niż zwykle w klimacie kontynentalnym, ale wyższe niż w klimacie morskim, charakterystycznym dla regionów przybrzeżnych. Opad jest stosunkowo niski i wynosi 590 mm w sali rocznej. Dla porównania w Barcelonie wynosi on tak samo – 590 mm, a w Monachium 1000 mm.

Zmiany klimatyczne w Poczdamie są analizowane od około 1874 r., to jest od czasu zainstalowania na wzniesieniu Telegrafenberg Instytutu Badawczego ds. Zmian Klimatycznych (Institut für Klimafolgenforschung), który prognozuje, że w ciągu najbliższych kilku dekad dojdzie do wzrostu średniej temperatur oraz spadku opadów w całej Brandenburgii<ref>Informacje z niemieckiej wikipedii.</ref>.

Symbole miasta

Herb

Herb miasta został przyjęty przez radę miejską 27 kwietnia 1994 r. Przedstawia on czerwonego orła spoglądającego w lewą stronę z czarnymi szponami na złotym polu. Tarcza herbową wieńczy corona muralis<ref>Opis herbu na stronie rządu brandenburskiego.</ref>. Herb wzorowany jest na herbie Marchii Brandenburskiej, używanym od XII w. przez dynastię askańską, przedstawiającego czerwonego orła w pozycji szykującego się do lotu z rozprostowanymi skrzydłami i spoglądającego w lewo. Obecnie używany herb został zaprojektowany w 1957 r. przez Wernera Nerlicha, dyrektora Wyższej Szkoły Zawodowej Reklamy i Projektowania w Berlinie (Fachhochschule für Werbung und Gestaltung Berlin). Najstarszy zachowany wizerunek herbu pochodzi z czasów średniowiecza i występuje w 1450 r. na oficjalnej pieczęci miasta. W 1660 r. zmieniono tło herbu z białego na złote.

Flaga

Flaga miasta przedstawia prostokąt podzielony na dwa poziome pasy. U góry znajduje się kolor czerwony, zaś u dołu kolor żółty. Na środku znajduje się tarcza z herbem miasta.

Historia

Początki miasta i wieki średnie


Obszar na którym położony jest dzisiejszy Poczdam był zamieszkiwany przez człowieka prawdopodobnie od epoki brązu. Od VII w. tereny te były zasiedlane przez plemiona Słowian zachodnich. W VIII w. Hawelanie posiadali na obszarze obecnej Brandenburgii 14 grodów, w tym w Poczdamie.

Pierwsza wzmianka źródłowa pochodzi z 3 lipca 993 r. z dokumentu cesarza Ottona III do opactwa w Quedlinburgu. Wymieniana jest tam osada nosząca nazwę Podstąpin (Poztupimi)<ref>Tekst dokumentu cesarza Ottona III z 993.</ref>. Nazwa ta pochodzi zapewne od słów słowiańskich: pod dubimi, które oznaczać miały, iż osada leży wśród dębów<ref> Stephan Hormes, 678Atlas der wahren Namen – Ethymologische Karte Europa679, Kalimedia Verlag, ISBN 978-3-9810301-4-3.</ref>. Do dnia dzisiejszego ta pierwotna nazwa zachowała się w języku dolnołużyckim i brzmi Podstupim.

W połowie XII w. władca Saksonii Albrecht Niedźwiedź zorganizował krucjatę połabską w czasie której podbił tereny należące do plemion Słowian zachodnich, tworząc na ich miejscu Marchię Brandenburską, będącą częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W miejscu dawnego grodu zbudowano murowany zamek w pobliżu którego założono osadę pod nazwą Postamp, która po raz pierwszy jest wzmiankowana w 1317 r. W 1345 r. otrzymała ona prawa miejskie. Pozostawało ono małym ośrodkiem handlowym wschodnich Niemczech<ref>Informacje o początkach miasta na oficjalnej stronie internetowej Poczdamu.</ref>.

Od 1416 r. do zakończenia I wojny światowej i upadku monarchii w Prusach Poczdam znajdował się w rękach dynastii Hohenzollernów. Miasto było niszczone podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) oraz przez dwa wielkie pożary.

Rezydencja władców i rozwój miasta


Prawdziwym przełomem w historii Poczdamu było objęcie władzy w Prusach przez Fryderyka Wilhelma I Hohenzollerna zwanego Wielkim Elektorem (1640-1688), który zapoczątkował rządy absolutystyczne. Zdecydował się on na utworzenie w Poczdamie swojej drugiej po Berlinie oficjalnej rezydencji, przebudowując na ten cel pałac miejski oraz nabywając nowe majątki ziemskie w jego pobliżu. Realizację tego planu rozpoczęto w 1660 r.

W celu pozyskania nowych osadników wydał w 1685 r. Edykt poczdamski, gwarantujący swobodę wyznania na terytorium jego państwa. Pozwoliło to na ściągnięcie ok. 20 tysięcy imigrantów z Francji, wyznających kalwinizm tzw. Hugenotów, którzy odznaczając się wysoką wiedzą przyczynili się nie tylko do rozwoju miasta, lecz całego państwa pruskiego.

Pod rządami jego wnuka Fryderyka Wilhelma I Króla Sierżanta (1713-1740) miasto miało stać się ważnym ośrodkiem wojskowym monarchii, w którym ulokowane nowe garnizony wojskowe, co spowodowało konieczność jego rozbudowy o nowe domy mieszkalne. W tym czasie powstały również dwa kościoły garnizonowe: św. Mikołaja (St. Nikolaikirche) i św. Ducha (Heilig-Geist-Kirche), które od tej pory dominowy w architekturze miasta. Utworzono także sierociniec, w którym dzieci znajdowały się pod opieką wojskowych, przechodząc z czasem w szeregi armii. W 1720 r. Rosja i Prusy zawarły traktat w Poczdamie, w którym zobowiązały się do prowadzenia wspólnej polityki wobec I Rzeczypospolitej oraz do utrzymania jej istniejącego ustroju, czyli wolnej elekcji i liberum veto.


Jego syn Fryderyk II Wielki (1740-1786) należący do czołowych władców absolutyzmu oświeconego, doprowadził do reformy państwa. Zdecydował się na całkowitą przebudowę wyglądu ulic i placów miasta. Z jego rozkazu przeprojektowano całkowicie wiele budowli, w tym na Starym Rynku (Alter Markt) nadając im fasadom barokowe elewacje. Przekształcił park Sanssouci w swoją letnią rezydencję w 1745 r., po przebudowie dokonanej przez Georga Wenzlausa von Knobelsdorffa.

W październiku 1806 r. Poczdam został zajęty przez wojska francuskie, którymi osobiście dowodził Napoleon Bonaparte. Odwiedził on przy tym grób Fryderyka II w kościele garnizonowym. Okupacja francuska przyczyniła się do dalszych reform państwa. W 1815 r. Poczdam został stolicą prowincji brandenburskiej. W 1838 r. miasto uzyskało połączenie kolejowe z Berlinem.

W połowie XIX w. doszło do zwiększenia się napięć w społeczeństwach europejskich przeciwko dotychczasowym ustrojom politycznym. Pierwsze wystąpienia ludności w tzw. Wiośnie Ludów miały miejsce w Wiedniu i Berlinie (Rewolucja marcowa). W ich efekcie król Fryderyk Wilhelm IV zdecydował się przenieść do rzekomo bardziej pokojowo nastawionego Poczdamu, gdzie również doszło do rozruchów zbuntowanych żołnierzy, które zostały krwawo stłumione<ref>1848 / Kapitel II / Thema 4.</ref>
od 2008: Peter Schüler (Związek 90/Zieloni)

1848–1851: B. Gobbin
1951–1957: Kurt Promitz

1851–1878: Alexander Beyer
1957–1961: Wilhelm Rescher

1878–1897: Reinhold Boie
1961–1984: Brunhilde Hanke (Socjalistyczna Partia Jedności NiemiecSED)

1897–1905: Richard Jaehne
1984–1989: Wilfried Seidel

1906–1923: Kurt Vosberg
1989–1990: Manfred Bille

1924–1934: dr Arno Rauscher
1990–1998: dr Horst Gramlich (SPD)

1934–1945: Hans Friedrichs (NSDAP)
1998–2002: Matthias Platzeck (SPD)

od 2002: Jann Jakobs (SPD)
}
</div></div></div>

W Poczdamie swoją siedzibę ma rząd kraju związkowego Brandenburgia w dzielnicy Babelsberg oraz Landtag Brandenburgii (parlament krajowy).

Zabytki

Problemy lokalne


Przedmiotem długoletnich dyskusji i sporów jest kwestia rewitalizacji zabytkowego centrum miasta, a w szczególności odbudowy zniszczonych podczas II wojny światowej zabytków. Po 1990 r. zrealizowano na obszarze Poczdamu kilka dużych projektów budowlanych, w tym wybudowano nowy dworzec kolejowy z galerią handlową, jednak były to bardzo kontrowersyjne budowle ze względu na ich lokalizację oraz architekturę.

Obecnie spory wzbudza kwestia odbudowy Pałacu Miejskiego na Starym Rynku, którą zaakceptował w 2005 r. rząd Brandenburgii, z przeznaczeniem obiektu na siedzibę parlamentu krajowego (landtagu). Ostatecznie po konsultacjach publicznych uzgodniono, że budowa rozpocznie się w 2010 r. Kolejne kontrowersyjne wzbudza rekonstrukcja Kościoła Garnizonowego, w którym ma zostać stworzone w przyszłości centrum pojednania, które mieścić się będzie w większości w oryginalnej fasadzie budowli.

Gospodarka


Gospodarka Poczdamu rozwija się obecnie bardzo dobrze. Stopa bezrobocia jest niższa niż średnia dla nowych krajów związkowych z byłej NRD i wynosi obecnie około 10%. Średni dochód na mieszkańca jest jednym z najwyższych wśród wszystkich dużych miast z nowych landów, a tuż za Jeną i Dreznem<ref>Stan na 2005 rok.</ref>. Podatki od dochodów w 2005 r. wynosiły ponad 44 mln euro, co stawia je na poziomie porównywalnym z Heidelbergiem.<ref>Artykuł z 694Maerkische Allgemeine695.</ref> Zadłużenie publiczne wynosi wyłącznie 260 € na osobę i należy do najniższych w Niemczech<ref>Artykuł z 696Maerkische Allgemeine697.</ref>.

Na tak korzystny obraz gospodarki miejskiej złożyło się kilka czynników. Przede wszystkim gospodarkę centralnie planowaną na obszarze miasta cechowało lepsze zarządzanie nastawione na rozwój usług, a nie na przemysł i produkcję. Spowodowało to po zjednoczeniu Niemiec bardziej łagodniejsze przejście z gospodarki centralnie planowanej na gospodarkę wolnorynkową.w porównaniu do innych miast NRD. Transformację ułatwiło także istnienie w Poczdamie kilku ośrodków badawczych, które dawały obywatelom wyższy stopień wykształcenia oraz dostosowywały się do potrzeb zmieniającej się gospodarki rynkowej. Nie bez znaczenia było też korzystne położenie miasta, na granicy z Berlinem i co za tym idzie w pobliżu autostrad i lotniska.

W Poczdamie działa około 6000 firm, należących do małych i średnich przedsiębiorstw<ref>Informacje na stronie interaktywnego Poczdamu.</ref>. W mieście znajduje się kilka instytutów badawczych należących do czołówki niemieckich ośrodków biotechnologicznych, z którym związana jest działalność 160 firm i 3200 bezpośrednich pracowników. Z przemysłem tym związane jest 12 000 osób pracujących w regionie<ref>Informacja na oficjalnej stronie miasta.</ref>.

Wśród większych indywidualnych inwestorów prywatnych przybyłych w ciagu ostatnich lat należą między innymi: Oracle Corporation, która przeniosła 2001 r. tutaj swoją siedzibę. Obok niej w Poczdamie jedną ze swoich central ma Volkswagen AG. Również konsorcjum Toll Collect przeniosło swoją siedzibę do Berlina i Poczdamu. Największym prywatnym inwestorem jest Hasso Plattner, który zainwestował ponad 200 milionów euro w centrum zaawansowanych technologii<ref>Artykuł w 702Hochschulanzieger703.</ref>.

Transport


linii 7 łączy Berlin z Poczdamem

Transport drogowy

Poczdam jest podłączony do sieci autostrad. Miasto jest otoczone od zachodu i południa przez tzw. Berliner Ring (autostradową obwodnicę Berlina) – A10. Przez wschodnią granicę miasta przebiega autostrada A115, która jest znana Berlinie pod nazwą AVUS. Przez miasto przebiega kilka ważnych dróg krajowych: B1, B2 i B273. Poczdam leży na trasie niemiecko-holenderskiej wakacyjnej Oranier Route.

Komunikacja miejska

Poczdam posiada rozbudowaną komunikację miejską w skład której wchodzą linie: autobusowe, tramwajowe i szybka kolej miejska. Pierwsze dwie są zarządzane przez miejską spółkę Potsdam GmbH, która prowadzi również 200 regionalnych linii autobusowych w Poczdamie i w powiecie Potsdam-Mittelmark oraz powiecie Havelland. We wszystkich środkach komunikacji obowiązuje jedna stawka przewozowa ustalana przez Zarząd Transportu Miejskiego w Berlinie i Brandenburgii (VBB).

Transport kolejowy

Przez miasto przebiega kilka linii kolejowych w kierunkach: Berlina, lotniska Berlin-Schönefeld, Jüterbogu, Dessau, Brandenburgu an der Havel, Hennigsdorfu i Senftenbergu. Trasa Berlin-Poczdam była pierwszą linią kolejową na terenie Prus. W 1845 r. otwarto linię kolejową na odcinku Berlin-Poczdam-Magdeburg. Poczdam nie posiada osobnego węzła kolejowego, wchodząc w skład Berlińskiego Pierścienia Zewnętrznego (Berliner Außenring). Do najważniejszych stacji kolejowych należą: Potsdam-Charlottenhof, Potsdam Griebnitzsee, Potsdam Medienstadt Babelsberg.

Transport wodny

Transport wodny, z uwagi na dużą liczbę kanałów oraz jeziora (Tiefer See, Templiner See, Schwielowse, Großer Zernsee, Schlänitzsee) odchodzących od drogi wodnej Hawela - Łaba, jest ożywiony, zarowno towarowy, jak i statków wycieczkowych oraz jachtów turystycznych. W mieście znajduje się port rzeczny, przystanie żeglugi turystycznej oraz szereg marin.

Transport lotniczy

Bliskość Berlina zapewnia dosyć dobre połączenie z lotniskami. Najbliższe lotnisko to Berlin-Tegel jest oddalone o 25 km, zaś port lotniczy Berlin-Schoenefeld o około 40 km.

Sport

Miasta partnerskie

{ class="toccolours" style="margin: 0;background:#f8f8f8;" align="center"
bgcolor=#e6e6e6
! Miasto
! Kraj
! Data podpisania umowy
align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
&nbsp;Opole Polska align="center" 1973
align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
&nbsp;Bobigny Francja align="center" 1974
align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
&nbsp;Jyväskylä Finlandia align="center" 1985
align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
&nbsp;Bonn Nadrenia Północna-Westfalia align="center" 1988
align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
&nbsp;Perugia Włochy align="center" 1990
align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
&nbsp;Sioux Falls Stany Zjednoczone align="center" 1990
align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
&nbsp;Luzern (Lucerna) Szwajcaria align="center" 2002
}

Zobacz też





Potsdam
Potsdam
Potsdam