Rzesza
w Sali Zwierciadlanej pałacu wersalskiego pod Paryżem
Rzesza (niem. Reich) – historyczne określenie państwa niemieckiego. Stosowane dla podkreślenia jedności autonomicznych niemieckich regionów lub państw regionalnych, implikowało siłę i potęgę.
Można wyróżnić cztery historyczne państwa niemieckie określane w ten sposób:- Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego (niem. Heiliges Römisches Reich deutscher Nation, łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae) – istniało w latach 962–1806;
- Cesarstwo Niemieckie (oficjalnie Deutsches Reich, nieoficjalnie Zweites Reich) – 1871–1918;
- Republika Weimarska (oficjalnie Deutsches Reich) – 1918–1933;
- III Rzesza (Deutsches Reich, po przyłączeniu Austrii w 1938 roku Großdeutsches Reich, nieoficjalnie Drittes Reich) – 1933–1945.
Historia
Nazwa zrodziła się w Średniowieczu, kiedy wskutek podziałów plemiennych i feudalnych Królestwo Niemieckie, będące rdzeniem Świętego Cesarstwa Rzymskiego, przybrało postać związku kilkuset księstw, biskupstw, opactw, miast, hrabstw i drobniejszych majątków, cieszących się szeroką autonomią, ale uznających zwierzchnictwo elekcyjnego króla niemieckiego (zarazem cesarza rzymsko-niemieckiego).
Cesarstwo Niemieckie powstałe w 1871 roku przyjęło formułę "Rzesza Niemiecka" za swoją urzędową nazwę, dla podkreślenia ciągłości historycznej względem Świętego Cesarstwa Rzymskiego.
Nazwa wyszła z oficjalnego użycia po II wojnie światowej, na skutek procesu denazyfikacji, ponieważ kojarzyła się z imperialistycznymi ambicjami i nacjonalistycznym światopoglądem.
Etymologia oraz użycie w innych językach
Etymologia: Germańskie słowo *rikaz zostało zapożyczone z języka celtyckiego i pochodzi od słowa *rix – "król", te zaś wywodzi się z języka PIE – *reg, co oznacza "rządzić, władać".
Pokrewieństwo z innymi językami indoeuropejskimi:Słowo "rzesza" w innych językach germańskich
- pragerm. *rikijaz,
- staronord. rikr – "władza, bogactwo",
- staro-wysoko-niem. rihhi – "władca, potęga, bogactwo",
- got. reiks – "władca, władza, bogactwo",
- dun. rige – "państwo, królestwo",
- szw. rike – "państwo, królestwo" (zobacz niżej), rik – "bogactwo, zamożność",
- starofryz. rike,
- niderl. rijk,
- frank. *riki – "potęga",
- starofr. riche – "bogactwo, zamożność",
- staroang. rice – "bogactwo, zamożność, potęga"
- ang. rich – "bogactwo, zamożność, żyzność".
- Austria (niem. Österreich, staro-wysoko-niem. ôstarrîhhi) – "Państwo na wschodzie" (nazwa wzięła się stąd, że zalążkiem Austrii była niemiecka Marchia Wschodnia)
- Szwecja (szw. Sverige, staronord. Sviariki – "Imperium/Państwo swoich".
- Niemiecki parlament (historyczny) – Reichstag (obecnie Bundestag),
- Szwedzki parlament – Riksdag,
- Fiński parlament – Eduskunta (po szwedzku zwany Riksdag)
- Duński parlament (historyczny) – Rigsdag (obecnie Folketinget)
- Estoński parlament – Riigikogu